Μια από τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις απομάκρυνσης πολεμικών συντριμμιών στη σύγχρονη ιστορία βρίσκεται σε εξέλιξη στη Γάζα.
Η επόμενη ημέρα στη Γάζα δεν αφορά μόνο την ανοικοδόμηση των κατεστραμμένων κτιρίων. Πριν ακόμη αρχίσει να ξαναχτίζεται η ζωή στις γειτονιές που καταστράφηκαν, πρέπει να απομακρυνθεί ένας τεράστιος όγκος ερειπίων, ανάμεσα στα οποία βρίσκονται ανθρώπινα λείψανα, μη εκραγέντα πυρομαχικά και επικίνδυνα υλικά.
Η κλίμακα της καταστροφής είναι τεράστια. Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Προγράμματος Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP), τα ερείπια στη Λωρίδα της Γάζας ανέρχονται σε περίπου 61 εκατομμύρια τόνους. Ο ΟΗΕ εκτιμά ότι η απομάκρυνση του μεγαλύτερου μέρους τους μπορεί να απαιτήσει επτά έως δέκα χρόνια και να κοστίσει δισεκατομμύρια δολάρια.
Μία ημέρα για λίγα μέτρα δρόμου
Η δυσκολία του εγχειρήματος αποτυπώνεται χαρακτηριστικά στην περιοχή Τελ αλ-Χάουα, στην πόλη της Γάζας.
Εκεί χρειάστηκε μία ολόκληρη ημέρα για να καθαριστεί μόλις ένα μικρό τμήμα δρόμου. Ο Άχμεντ Αλιάν, μηχανικός που εργάζεται για τον ΟΗΕ, περιέγραψε την προσπάθεια σαν να προσπαθεί κανείς να «αδειάσει τη θάλασσα με ένα κουτάλι».
Οι δρόμοι στους οποίους επιχειρούν τα συνεργεία ήταν πριν από τον πόλεμο γεμάτοι σπίτια, καταστήματα, γραφεία και ανθρώπους. Σήμερα, σε πολλές περιοχές, έχουν μετατραπεί σε απέραντες εκτάσεις από σκυρόδεμα, μέταλλο, πέτρες και άλλα συντρίμμια.
Μέχρι σήμερα έχουν καθαριστεί περίπου 580 χιλιόμετρα δρόμων, γεγονός που επέτρεψε την κίνηση φορτηγών με ανθρωπιστική βοήθεια, εργαζομένων οργανώσεων αρωγής και κατοίκων.
Ωστόσο, η πρόοδος παραμένει μικρή σε σχέση με το μέγεθος του προβλήματος. Έχουν απομακρυνθεί περίπου 907.000 τόνοι ερειπίων, ενώ περισσότεροι από 300.000 τόνοι έχουν ανακυκλωθεί ή επαναχρησιμοποιηθεί. Συνολικά, η ποσότητα που έχει μέχρι σήμερα διαχειριστεί αντιστοιχεί σε περίπου 1,5% του συνολικού όγκου.
Κάτω από τα μπάζα μπορεί να βρίσκονται έως και 10.000 σοροί
Η επιχείρηση καθαρισμού δεν είναι απλώς ένα τεχνικό έργο.
Σε πολλά σημεία, κάτω από τα ερείπια μπορεί να βρίσκονται ακόμη ανθρώπινα λείψανα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις που επικαλείται το UNDP, 8.000 έως 10.000 σοροί ενδέχεται να παραμένουν θαμμένες κάτω από τα συντρίμμια.
Για τις οικογένειες, κάθε σημείο που καθαρίζεται μπορεί επομένως να σημαίνει κάτι πολύ περισσότερο από την αποκατάσταση ενός δρόμου ή την απομάκρυνση ενός κατεστραμμένου κτιρίου: μπορεί να αποτελεί την τελευταία ευκαιρία να εντοπιστούν και να ταυτοποιηθούν άνθρωποι που αγνοούνται.
Το UNDP συνεργάζεται με οργανισμούς, μεταξύ των οποίων και η Διεθνής Επιτροπή του Ερυθρού Σταυρού, προκειμένου να εντοπίζονται περιοχές όπου ενδέχεται να υπάρχουν ανθρώπινα λείψανα και να καθορίζονται προτεραιότητες για τις επιχειρήσεις.
Παράλληλα, εφαρμόζονται διαδικασίες ιατροδικαστικής ταυτοποίησης, ώστε τα λείψανα να διαχειρίζονται με τον δέοντα τρόπο και οι συγγενείς να μπορούν να λάβουν τα απαραίτητα έγγραφα και πιστοποιητικά.
Βόμβες που δεν εξερράγησαν
Τα συνεργεία δεν έχουν να αντιμετωπίσουν μόνο τόνους σκυροδέματος και μετάλλων.
Ανάμεσα στα ερείπια βρίσκονται και μη εκραγέντα πυρομαχικά, γεγονός που καθιστά την επιχείρηση εξαιρετικά επικίνδυνη.
Οι ομάδες του UNDP και του Παγκόσμιου Προγράμματος Τροφίμων (WFP) συνεργάζονται με την υπηρεσία απομάκρυνσης ναρκών του ΟΗΕ (UNMAS), το Halo Trust και άλλες οργανώσεις, προκειμένου να εντοπίζονται επικίνδυνες περιοχές πριν ξεκινήσουν οι εργασίες.
Οι δυνατότητες εξουδετέρωσης και απομάκρυνσης των πυρομαχικών είναι, ωστόσο, περιορισμένες. Σε αρκετές περιπτώσεις οι ομάδες μπορούν κυρίως να εντοπίζουν και να σηματοδοτούν τις επικίνδυνες περιοχές.
Στα συντρίμμια υπάρχουν επίσης υλικά που μπορούν να προκαλέσουν σοβαρούς κινδύνους για τη δημόσια υγεία, όπως ο αμίαντος, ενώ ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν τα μερικώς κατεστραμμένα κτίρια που μπορεί να καταρρεύσουν απροειδοποίητα.
Η έλλειψη εξοπλισμού δυσκολεύει το έργο
Η κλίμακα του έργου, σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδίδονται, η πρόσβαση σε απαραίτητο εξοπλισμό παραμένει περιορισμένη, καθώς οι ισραηλινές αρχές θεωρούν ορισμένα υλικά «διπλής χρήσης», εκτιμώντας ότι θα μπορούσαν να αξιοποι μεταφορά τους στις άκρες, ώστε να δημιουργηθούν διάδρομοι για τα φορτηγά. Στη συνέχεια, η προσπάθεια επεκτάθηκε απαιτεί βαριά μηχανήματα, ειδικό εξοπλισμό και εξειδικευμένο προσωπικό.
Ωστόσο, σύμφωνα με τις πληροφορίες που μεταδίδονται, η πρόσβαση σε απαραίτητο εξοπλισμό παραμένει περιορισμένη, καθώς οι ισραηλινές αρχές θεωρούν ορισμένα υλικά «διπλής χρήσης», εκτιμώντας ότι θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν και από τη Χαμάς.
Παράλληλα, οι ανθρωπιστικές οργανώσεις έχουν πρόσβαση μόνο σε περιορισμένο τμήμα της Λωρίδας της Γάζας. Οι περιορισμοί αυτοί προσθέτουν ένα ακόμη επίπεδο δυσκολίας σε μια επιχείρηση που, ακόμη και υπό κανονικές συνθήκες, θα απαιτούσε χρόνια.
Το WFP ξεκίνησε με την απομάκρυνση των ερειπίων από τους δρόμους και τη μεταφορά τους στις άκρες, ώστε να δημιουργηθούν διάδρομοι για τα φορτηγά. Στη συνέχεια, η προσπάθεια επεκτάθηκε στην ανακύκλωση και επαναχρησιμοποίηση των υλικών.
Η απομάκρυνση των ερειπίων αποτελεί ένα από τα πρώτα και πιο δύσκολα βήματα για την επανεκκίνηση της ζωής στη Γάζα.
Χωρίς ασφαλείς δρόμους δεν μπορούν να μετακινηθούν ανθρωπιστικές αποστολές. Χωρίς έλεγχο των επικίνδυνων κτιρίων δεν μπορούν να επιστρέψουν με ασφάλεια οι κάτοικοι. Και χωρίς την αναζήτηση και ταυτοποίηση των ανθρώπινων λειψάνων, χιλιάδες οικογένειες δεν μπορούν να γνωρίζουν τι απέτίρια. Υπάρχουν σπίτια, προσωπικά αντικείμενα, αναμνήσεις, υποδομές, αλλά και ανθρώπγιναν οι δικοί τους άνθρωποι.
Έτσι, πίσω από τα 61 εκατομμύρια τόνους ερειπίων δεν υπάρχουν μόνο πέτρες και κατεστραμμένα κτίρια. Υπάρχουν σπίτια, προσωπικά αντικείμενα, αναμνήσεις, υποδομές, αλλά και ανθρώπινες ζωές.
