Κατά τη διάρκεια εκσκαφών, οι εργάτες έφεραν στο φως ένα μυστικό ηλικίας 660 ετών που ανατρέπει όσα πίστευαν οι ιστορικοί για τη μεσαιωνική ναυσιπλοΐα.
Στις 31 Μαρτίου 2022, συνεργείο που έσκαβε θεμέλια για ένα κτίριο γραφείων στην οδό Lootsi στο Ταλίν χτύπησε σε ξύλο μόλις 1,5 μέτρο κάτω από την επιφάνεια της γης. Το ξύλο ανήκε σε εμπορικό πλοίο του 14ου αιώνα, μήκους 24,5 μέτρων, πλάτους εννέα μέτρων και ύψους τεσσάρων μέτρων, το οποίο παρέμενε «κρυμμένο» κάτω από την πόλη από τη δεκαετία του 1360.
Το Εσθονικό Ναυτικό Μουσείο το αναγνώρισε ως ένα από τα μεγαλύτερα μεσαιωνικά ναυάγια που έχουν ανασυρθεί στην Ευρώπη τον τελευταίο αιώνα.
Η μετακίνησή του απαιτούσε τρεις μήνες προετοιμασίας και 13 ώρες δράσης. Οι μηχανικοί έκοψαν το κύτος σε τέσσερα τμήματα για να μπορέσουν να το αφαιρέσουν από το έδαφος. Η δενδροχρονολόγηση τοποθέτησε αργότερα το ξύλο κατασκευής γύρω στο 1360, περίοδο κατά την οποία οι εμπορικοί στόλοι της Χανσεατικής Ένωσης κυριαρχούσαν στο εμπόριο της Βαλτικής και της Βόρειας Θάλασσας.
Μελέτη που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026 στο Journal of Cultural Heritage, έθεσε νέα ερωτήματα σχετικά με το πού κατασκευάστηκε το πλοίο και πώς κατέληξε θαμμένο κάτω από δρόμο στο κέντρο του Ταλίν.
Η πυξίδα που κανείς δεν περίμενε να βρεθεί
Το πιο εντυπωσιακό εύρημα ήταν μια «ξηρά» πυξίδα, την οποία η εσθονική δημόσια ραδιοτηλεόραση ERR χαρακτήρισε ως το αρχαιότερο σωζόμενο παράδειγμα αυτού του τύπου στην Ευρώπη. Οι ξηρές πυξίδες λειτουργούν με μαγνητισμένη βελόνα που περιστρέφεται ελεύθερα πάνω σε ανεμολόγιο χωρίς υγρή σταθεροποίηση. Η συγκεκριμένη εξακολουθεί να λειτουργεί έπειτα από περισσότερους από έξι αιώνες κάτω από το νερό.
Ο ερευνητής αρχαιολογίας Πριτ Λάττι από το Εσθονικό Ναυτικό Μουσείο δήλωσε ότι η κατάσταση στο εσωτερικό του πλοίου δείχνει αιφνίδια βύθιση και όχι εγκατάλειψη. Εργαλεία, όπλα και φθαρμένα δερμάτινα παπούτσια βρέθηκαν διάσπαρτα στη θέση όπου είχαν αφεθεί. «Δεν νομίζω ότι το φορτίο εγκαταλείφθηκε απλώς πάνω στο πλοίο· πιθανότατα πρόκειται για ναυάγιο. Οι άνθρωποι έπρεπε να φύγουν βιαστικά και όλα έμειναν σε ακαταστασία», ανέφερε.
Οι ερευνητές εντόπισαν επίσης δύο εξαιρετικά διατηρημένους αρουραίους πλοίου, παρέχοντας σπάνια φυσικά στοιχεία για την καθημερινότητα σε εμπορικό πλοίο της μεσαιωνικής Βαλτικής.
Τα δαχτυλίδια των δέντρων αποκαλύπτουν μια απρόσμενη προέλευση
Η μελέτη του 2026 πραγματοποίησε ανάλυση δενδροχρονολόγησης σε πολλαπλές σανίδες του κύτους. Το μεγαλύτερο μέρος της δρυός αντιστοιχούσε σε πηγές ξυλείας της βόρειας Πολωνίας, κάτι συνηθισμένο για τη χανσεατική ναυπηγία.
Ωστόσο, μια ομάδα σανίδων δεν ταίριαζε σε αυτό το πρότυπο. Τα δαχτυλίδια τους αντιστοιχούσαν σε ακολουθία που έχει εντοπιστεί σε πόρτα του Πύργου της Βρέμης, τμήμα των μεσαιωνικών τειχών του Ταλίν, ξυλεία που είχε συνδεθεί με την ενδοχώρα του Ταλίν ή τη δυτική Λιθουανία. Αυτό οδήγησε τους ερευνητές στο ερώτημα αν το πλοίο κατασκευάστηκε στη δυτική Λιθουανία και ολοκληρώθηκε στο Ταλίν πριν από το πρώτο του ταξίδι και τη βύθισή του κοντά στο λιμάνι.
Η μελέτη δεν καταλήγει σε οριστικό συμπέρασμα, επιβεβαιώνει όμως ότι το κύτος συναρμολογήθηκε από ξυλεία διαφορετικών περιοχών, πρακτική συνηθισμένη στη ναυπηγία της Βαλτικής εκείνης της εποχής.
Ένα πλοίο που προβληματίζει τους ειδικούς
Παρότι επίσημα χρησιμοποιείται ο όρος «Lootsi cog», το πλοίο δεν εντάσσεται εύκολα στην κλασική κατηγορία των cog.
Ορισμένα δομικά χαρακτηριστικά δεν συμφωνούν με τον καθιερωμένο ορισμό: Τα τυπικά cog στεγανοποιούνταν με βρύα, ενώ σε αυτό χρησιμοποιήθηκε ζωικό τρίχωμα καλυμμένο με πίσσα. Μέχρι τη συγκεκριμένη ανακάλυψη, παράλληλα, οι μελετητές πίστευαν πως ορισμένες διατάξεις σανίδων εμφανίστηκαν στη ναυπηγία περίπου έναν αιώνα αργότερα.
«Συνάδελφοι από το εξωτερικό, που έχουν δει περισσότερα παρόμοια ναυάγια, παραδέχονται ότι δεν έχουν δει κάτι αντίστοιχο», δήλωσε ο Λάττι. Το Εσθονικό Ναυτικό Μουσείο συνεχίζει να χρησιμοποιεί τον όρο cog, ενώ η ταξινόμηση του πλοίου παραμένει αντικείμενο έρευνας.
Ένα ακόμη παλαιότερο ναυάγιο παραμένει θαμμένο
Οι συντηρητές παρακολουθούν την υγρασία του ξύλου για να αποτρέψουν ξήρανση ή μούχλα και συλλέγουν δείγματα για εργαστηριακές αναλύσεις στην Εσθονία και στο εξωτερικό, με τη συμμετοχή και Φινλανδών ειδικών.
Ο Λάττι επιβεβαίωσε ότι ένα ακόμη παλαιότερο ναυάγιο βρίσκεται θαμμένο κοντά στο σημείο που εντοπίστηκε το πρώτο και δεν έχει ακόμη ανασκαφεί, καθώς έχει παραμείνει στο έδαφος επί αιώνες και μελλοντικές τεχνικές ίσως επιτρέψουν καλύτερη ανάσυρση.
Το πλοίο Lootsi cog προγραμματίζεται να εκτεθεί μόνιμα στο Εσθονικό Ναυτικό Μουσείο μόλις ολοκληρωθούν οι εργασίες συντήρησης.
Πηγή: Daily Galaxy
