Ο Αλεξάντερ Μπουτιαγκίν, ένας από τους πιο προβεβλημένους αρχαιολόγους της Ρωσίας και κορυφαίος ειδικός στην Αρχαία Ελλάδα, βρέθηκε αιφνιδίως στο επίκεντρο μιας διεθνούς δικαστικής και πολιτικής αντιπαράθεσης.

Ο 54χρονος ακαδημαϊκός του Μουσείου Ερμιτάζ συνελήφθη στις 4 Δεκεμβρίου στην Πολωνία, όπου είχε μεταβεί για να δώσει διάλεξη σχετικά με την Πομπηία, στο πλαίσιο ευρωπαϊκής περιοδείας.

Από τότε είναι σε προσωρινή κράτηση στη Βαρσοβία, καθώς εκκρεμούσε εις βάρος του διεθνές ένταλμα σύλληψης που είχε εκδώσει η Ουκρανία.

Το Κίεβο τον κατηγορεί ότι συνεργάστηκε ενεργά στη λεηλασία και καταστροφή της αρχαίας ελληνικής αποικίας Μυρμήκιον στην Κριμαία, τη χερσόνησο της Μαύρης Θάλασσας που προσαρτήθηκε από τη Ρωσία το 2014.

Σύμφωνα με την ουκρανική εισαγγελία, οι ανασκαφικές δραστηριότητες του Μπουτιαγκίν την περίοδο 2014–2025 προκάλεσαν ζημιά ύψους 206 εκατομμυρίων γρίβνια, περίπου τέσσερα εκατομμύρια ευρώ, στο ουκρανικό Δημόσιο.

Εάν εκδοθεί στην Ουκρανία και καταδικαστεί, αντιμετωπίζει ποινή φυλάκισης έως και πέντε ετών.

Η Πολωνία έχει λάβει επίσημο αίτημα έκδοσης από τις ουκρανικές αρχές, με την εισαγγελία να τάσσεται υπέρ της διαδικασίας. Ωστόσο, τον τελικό λόγο θα έχει το δικαστήριο, το οποίο έχει παρατείνει την προφυλάκιση του Ρώσου αρχαιολόγου έως τις 4 Μαρτίου.

Η Μόσχα αντέδρασε έντονα, κάνοντας λόγο για «πολιτικά υποκινούμενη δίωξη» και ζητώντας την άμεση απελευθέρωσή του.

Ο ίδιος και οι συνήγοροί του υποστηρίζουν ότι οι εργασίες του στην Κριμαία είχαν πάντα νομική κάλυψη: αρχικά υπό την κυριαρχία της Ουκρανίας και, μετά το 2014, υπό τη ρωσική διοίκηση, την οποία η Μόσχα θεωρεί νόμιμη.

Η Ουκρανία και ο ΟΗΕ, αντίθετα, χαρακτηρίζουν την προσάρτηση παράνομη και κάθε διαχείριση πολιτιστικής κληρονομιάς από ρωσικούς θεσμούς ως παραβίαση του διεθνούς δικαίου.

Η υπόθεση Μπουτιαγκίν αναδεικνύει το ευρύτερο πολιτιστικό μέτωπο του πολέμου. Η Κριμαία, σταυροδρόμι πολιτισμών επί αιώνες, διαθέτει ανεκτίμητο αρχαιολογικό πλούτο που αποτελεί πεδίο σκληρής αντιπαράθεσης.

Ενδεικτικό είναι το προηγούμενο του 2023, όταν το Μουσείο Allard Pierson επέστρεψε στο Εθνικό Μουσείο Ιστορίας του Κιέβου πολύτιμη συλλογή σκυθικών χρυσών αντικειμένων, κατόπιν απόφασης του Ανώτατου Δικαστηρίου της Ολλανδίας.

Σε αυτό το πλαίσιο, ο Ρώσος αρχαιολόγος δεν είναι απλώς ένας επιστήμονας υπό δίωξη, αλλά ένα ακόμη σύμβολο της σύγκρουσης για τον έλεγχο της ιστορίας, της μνήμης και της πολιτιστικής κληρονομιάς στην καρδιά της ευρωπαϊκής γεωπολιτικής κρίσης.