Απάτη με «ανασκαφική εμπειρία» στην Νικόπολη – Ψευδεπίγραφο «πρόγραμμα/σχολείο εκμάθησης αρχαιολογίας στο πεδίο» από ιδιωτική εταιρεία

Πολλοί από τους φοιτητές και τις φοιτήτριες Aρχαιολογίας σε πανεπιστήμια του εξωτερικού έχουν ένα όνειρο: να καταφέρουν κατά τη διάρκεια των σπουδών τους να έρθουν μερικές εβδομάδες στην Ελλάδα, συμμετέχοντας σε κάποια από τις ανασκαφικές έρευνες που υλοποιούνται στη χώρα. Κατά κανόνα το όνειρο αυτό μπορεί να πραγματοποιηθεί αν ο ενδιαφερόμενος επιλεγεί –μέσα από τις πολλαπλάσιες των προσφερόμενων θέσεων αιτήσεις– να λάβει μέρος σε ένα από τα προγράμματα πρακτικής άσκησης, τα οποία υλοποιούνται στη χώρα μας από πανεπιστημιακά ιδρύματα του εξωτερικού, σε συνεργασία με τις ξένες αρχαιολογικές σχολές που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα και έχουν νομίμως αδειοδοτηθεί για την διεξαγωγή ανασκαφής, σε σύμπραξη συχνά με εφορείες αρχαιοτήτων του υπουργείου Πολιτισμού. Υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις, ανάμεσα στις οποίες ανιχνεύονται και περιπτώσεις επιτηδείων που διαφημίζουν ότι υλοποιούν «προγράμματα εκμάθησης αρχαιολογίας», στα οποία δεν συντρέχει καμιά από τις παραπάνω προϋποθέσεις.

Ποια είναι η Excavate In Greece

Τον Σεπτέμβριο του 2024 σε τοπικές ειδησεογραφικές ιστοσελίδες της Ηπείρου αναπαράχθηκε ένα δελτίο Τύπου, διανθισμένο με φωτογραφικές λήψεις από τον αρχαιολογικό χώρο, την ανασκαφή και τα εργαστήρια συντήρησης της Νικόπολης, το οποίο ξεκινούσε ως εξής: «Ολοκληρώθηκε και φέτος το καλοκαίρι με εξαιρετική επιτυχία το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της Excavate In Greece AMKE στην Πρέβεζα.

Για τρεις εβδομάδες, φοιτητές αρχαιολογίας από την Αμερική, τον Καναδά, την Ιρλανδία, και την Ινδία, παρακολούθησαν το πρόγραμμα “Νικόπολη, ανασκαφή και βιοαρχαιολογία” της Excavate In Greece, κατά το οποίο συμμετείχαν εθελοντικά στις ανασκαφές της ΕΦΑ Πρέβεζας στη Νικόπολη.

Στόχος του προγράμματος είναι η εκπαίδευση των φοιτητών στην ανασκαφική πρακτική αλλά και στον εξαιρετικά επίκαιρο κλάδο της βιοαρχαιολογίας, συνδυασμός που καθιστά το πρόγραμμα αυτό μοναδικό στο είδος του στη χώρα μας. Με τη συμμετοχή καταξιωμένων επιστημόνων από την Ελλάδα και το εξωτερικό, οι φοιτητές απέκτησαν πραγματική ανασκαφική εμπειρία σε έναν χώρο μοναδικής αρχαιολογικής σημασίας […]».

Ανατρέχοντας στην ιστοσελίδα του Excavate In Greece διαπιστώνουμε ότι ο συγκεκριμένος φορέας δεν συνδέεται με κανένα πανεπιστημιακό ίδρυμα ούτε σχετίζεται με κάποιο αναγνωρισμένο ερευνητικό κέντρο, ενώ οι πληροφορίες που δίνονται για την ταυτότητά του είναι εντελώς ασαφείς. Σε άλλο δημοσίευμα τοπικού Μέσου, τον Φεβρουάριο του 2024, διαβάζουμε ότι «η εταιρεία Excavate In Greece είναι αστική μη κερδοσκοπική εταιρεία με έδρα την Αθήνα.

Δραστηριοποιείται στην έρευνα και την εκπαίδευση στον τομέα της αρχαιολογίας και της εν γένει πολιτιστικής κληρονομιάς. Υποστηρίζεται από αρχαιολόγους, ιστορικούς, πολιτισμιολόγους, βιοαρχαιολόγους, και μουσειολόγους με πολυετή επαγγελματική εμπειρία και έντονο επιστημονικό έργο στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Σκοπός της είναι η διεύρυνση της επιστημονικής γνώσης, αλλά και η σύνδεση των επιστημόνων και του κοινωνικού συνόλου, μέσα από μια ολιστική, συμπεριληπτική και εξωστρεφή προσέγγιση».

Ποιοι είναι όλοι αυτοί οι καταξιωμένοι επιστήμονες, διάφορων ειδικοτήτων, με την πολυετή επαγγελματική εμπειρία και το έντονο επιστημονικό έργο από την Ελλάδα και το εξωτερικό που υποστηρίζουν το έργο της ΑΜΚΕ αυτής στη Νικόπολη ή αλλού, παραμένει άγνωστο, με την εξαίρεση ενός από τα μέλη της.

Στη σελίδα της ΑΜΚΕ Excavate Ιn Greece στο Instagram φιλοξενούνται φωτογραφίες από το «πρόγραμμα /σχολείο εκμάθησης αρχαιολογίας στο πεδίο» στον αρχαιολογικό χώρο της Νικόπολης, οι οποίες αναρτήθηκαν χωρίς άδεια από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Πρέβεζας. Οταν η ΕΦΑ Πρέβεζας αντιλήφθηκε την απάτη και έκλεισε την πόρτα της αρχαίας Νικόπολης στην Excavate In Greece οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν ότι το πρόγραμμα θα μεταφερθεί εκτάκτως στη… Σάμη της Κεφαλονιάς.

Εργάτης ο «διευθυντής»

Ωστόσο, το εντυπωσιακότερο και πιο ανησυχητικό στοιχείο που προκύπτει από την ίδια την ιστοσελίδα της Excavate In Greece είναι ότι ως διευθυντής του «προγράμματος/σχολείου εκμάθησης αρχαιολογίας στο πεδίο» με τίτλο «Field school in Roman archaeology and bioarchaeology» εμφανίζεται πρόσωπο το οποίο, ενώ δεν έχει καν σπουδές Αρχαιολογίας –στο βιογραφικό που είναι αναρτημένο στην ιστοσελίδα της Excavate In Greece αναφέρεται ότι είναι πτυχιούχος του τμήματος Ελληνικού Πολιτισμού από το Ανοικτό Πανεπιστήμιο και κάτοχος διπλώματος ηλεκτρολόγου μηχανικού, χωρίς άλλη διευκρίνιση–, παρουσιάζεται ως «αρχαιολόγος πεδίου» με εικοσαετή ανασκαφική εμπειρία, ως σύμβουλος σε πολλά ανασκαφικά πρότζεκτ της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας και ως ανασκαφέας και επιβλέπων αρχαιολόγος σε μεγάλα κατασκευαστικά έργα στην Αθήνα (έργα μετρό, κατασκευή του κτιρίου του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, του ΟΑΚΑ κ.ά.)!

Από το ρεπορτάζ του Documento προκύπτει ότι το συγκεκριμένο πρόσωπο έχει πράγματι πολυετή εμπειρία σε ανασκαφές, στην Αττική, την Πρέβεζα και αλλού, εργαζόμενος ωστόσο όχι ως αρχαιολόγος, αλλά με την ειδικότητα του εργατοτεχνίτη κυρίως σε εργολάβους. Με αυτήν, άλλωστε, την ειδικότητα συμμετείχε ενεργά και στα συνδικαλιστικά του οικείου κλάδου, εκλεγόμενος μάλιστα και μέλος της διοίκησης του παραρτήματος του συνδικάτου οικοδόμων στο κέντρο της Αθήνας.

Από Πρέβεζα… Κεφαλονιά

Από την έρευνά μας διαπιστώσαμε επίσης ότι η Excavate In Greece παραπλάνησε την Εφορεία Αρχαιοτήτων (ΕΦΑ) Πρέβεζας εμφανιζόμενη όχι ως διοργανώτρια «προγράμματος/σχολείου εκμάθησης αρχαιολογίας», αλλά ως ενδιάμεσος φοιτητών από το εξωτερικό που ήθελαν απλώς να προσφέρουν εθελοντική εργασία στη Νικόπολη. Με αυτό τον τρόπο απέσπασε το 2023 και το 2024 τη συναίνεση της ΕΦΑ, η οποία πάντως διευκρίνισε ότι φέρουν οι ίδιοι οι φοιτητές/εθελοντές την ευθύνη για την ασφάλειά τους στο εργοτάξιο. Η εφορεία, η οποία δεν γνώριζε ότι οι φοιτητές καταβάλλουν 2.990 ευρώ κατ’ άτομο για τη συμμετοχή τους στο πρόγραμμα ούτε είχε από την πλευρά της κανενός είδους οικονομική συναλλαγή με την ΑΜΚΕ ή τους συμμετέχοντες, ενημερώθηκε στα τέλη του 2024 από επιστολή του Συλλόγου Εκτακτων Αρχαιολόγων (ΣΕΚΑ) ότι η Excavate In Greece προγραμμάτιζε, σύμφωνα με την ιστοσελίδα της, την επανάληψη του «σχολείου αρχαιολογίας» στη Νικόπολη για το καλοκαίρι του 2025. Αυτό κινητοποίησε την ΕΦΑ, καθώς δεν είχε λάβει κανέναν σχετικό αίτημα ούτε είχε δώσει καμία συγκατάθεση, ενώ διαπίστωσε τον τρόπο που παρουσίαζε τη δράση της η ίδια η εταιρεία.

Παρότι, λοιπόν, η πόρτα της Νικόπολης έκλεισε –όπως ήταν λογικό– για την Excavate In Greece, η εταιρεία συνέχισε να προσκαλεί φοιτητές για το «Nikopoli archaeology and bioarchaeology field school» όχι μόνο μέσα από την ιστοσελίδα της, αλλά και μέσα από τους ιστοτόπους ιδρυμάτων όπως το Αμερικανικό Αρχαιολογικό Ινστιτούτο (Archaeological Institute of America) και το Πανεπιστήμιο Μπράουν (Brown University’s Joukowsky Institute for Archaeology and the Ancient World). Τον περασμένο Ιούνιο, μήνα έναρξης του προγράμματος, όταν πια είχε συμπληρωθεί ο επιθυμητός αριθμός συμμετεχόντων και είχε καταβληθεί το σύνολο των διδάκτρων χωρίς δικαίωμα επιστροφής (!), οι συμμετέχοντες ενημερώθηκαν ότι λόγω ασθενείας υποτίθεται του υπεύθυνου της ανασκαφής στη Νικόπολη το πρόγραμμα θα μεταφερθεί εκτάκτως στη… Σάμη της Κεφαλονιάς.

Το πρόγραμμα πραγματοποιήθηκε πράγματι εκεί επί τρεις εβδομάδες και ολοκληρώθηκε πριν από λίγες ημέρες. Μόνο που στον συγκεκριμένο αρχαιολογικό χώρο δεν πραγματοποιείται καν ανασκαφή, παρά μόνο εργασίες ανάδειξης του κρηναίου οικοδομήματος στο Λουτρό. Μάλιστα, οι εργασίες εκτελούνται από την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κεφαλληνίας και Ιθάκης στο πλαίσιο του έργου «Ανάδειξη – Ανάπλαση Ρωμαϊκού Βαλανείου, Κρηναίου Οικοδομήματος και Οικοδομικών Λειψάνων στη θέση Λουτρό Σάμης Κεφαλονιάς», το οποίο χρηματοδοτείται από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ιονίων Νήσων 2021-2027. Ως εκ τούτου, είναι απορίας άξιο πώς η ΕΦΑ Κεφαλληνίας και Ιθάκης δέχτηκε την απασχόληση εθελοντών –εάν υποθέσουμε ότι η Excavate In Greece ακολούθησε και φέτος την ίδια τακτική παραπλάνησης, όπως έκανε πέρσι με την ΕΦΑ Πρέβεζας– σε έργο ΕΣΠΑ.

Επιχορήγηση από το ΥΠΠΟ

Αξίζει να σημειωθεί ότι το «πρόγραμμα/σχολείο εκμάθησης αρχαιολογίας στο πεδίο» είναι η μοναδική δράση που μπορεί κανείς να βρει στην ιστοσελίδα της Excavate In Greece. Φαίνεται όμως ότι η εταιρεία διευρύνει σταδιακά την παρουσία της και σε άλλα πεδία, με επίκεντρο πάντα την Πρέβεζα, όπως στα εκπαιδευτικά προγράμματα σε σχολεία, αλλά και σε θέματα προβολής και ανάδειξης στοιχείων της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ετσι, τον Φεβρουάριο του 2024 συνεργάστηκε με νηπιαγωγείο της Πρέβεζας για την πραγματοποίηση της εκπαιδευτικής δράσης «Μικροί αρχαιολόγοι», ενώ μόλις πρόσφατα δημοσιοποιήθηκε η επιχορήγηση της συγκεκριμένης ΑΜΚΕ από το υπουργείο Πολιτισμού με 5.000 ευρώ, προκειμένου να υλοποιήσει τη δράση με τίτλο «Η αστικοποίηση της διατροφής στην Πρέβεζα: Η διατροφική κληρονομιά και το αστικό βίωμα από το 1860 ως σήμερα». Η δράση μάλιστα τέθηκε υπό την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού.

Η απόσταση από την αρχαιολογία πεδίου και τη βιοαρχαιολογία μέχρι τη διατροφική πολιτιστική κληρονομιά της Πρέβεζας μπορεί να είναι μεγάλη. Οση και από την ιδιότητα του αρχαιολόγου σε αυτήν του εργατοτεχνίτη ή από τη νομιμότητα μέχρι την απάτη. Ή ακόμη από την αιγίδα του υπουργείου Πολιτισμού μέχρι την καταιγίδα της αποκάλυψης.