Μιλώντας στους NYT την Κυριακή, ο Τραμπ ξεκαθάρισε πως αν το Ιράν δεν καταλήξει σε μια τελική συμφωνία, τότε είτε θα ξαναρχίσει τον πόλεμο, είτε θα μετατρέψει τις ΗΠΑ σε «προστάτη της Μέσης Ανατολής» με αντάλλαγμα το 20% των εσόδων της περιοχής.
Σε συνέντευξη που παραχώρησε το απόγευμα της Κυριακής στους New York Times, ο Τραμπ υποστήριξε ότι η συμφωνία που πέτυχε με το Ιράν θα διασφαλίσει τελικά ότι η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ θα διεξάγεται «μόνιμα χωρίς διόδια». Παράλληλα, απαντώντας στις ενστάσεις του ισραηλινού πρωθυπουργού ισχυρίστηκε με έμφαση ότι ο ίδιος έσωσε το Ισραήλ από τον πυρηνικό όλεθρο.
Ο Τραμπ ξεκαθάρισε πως αν το Ιράν δεν καταλήξει σε μια τελική συμφωνία για το πυρηνικό του πρόγραμμα με τις Ηνωμένες Πολιτείες – μια διαδικασία που σύμφωνα με συνεργάτες του αναμένεται να ξεκινήσει την Παρασκευή στην Ελβετία – τότε είτε θα ξαναρχίσει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά της Τεχεράνης, είτε θα μετατρέψει τις ΗΠΑ σε «προστάτη της Μέσης Ανατολής» με αντάλλαγμα το 20% των εσόδων της περιοχής.
Κατά τη διάρκεια μιας 28λεπτης τηλεφωνικής επικοινωνίας που είχε από την προεδρική κατοικία στον Λευκό Οίκο (την οποία ακολούθησε και μια δεύτερη, σύντομη κλήση), ο Αμερικανός πρόεδρος ισχυρίστηκε ότι η απόφασή του να επιτεθεί στο Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου, καθώς και ο ναυτικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών που επέβαλε μετά το κλείσιμο των Στενών από την Τεχεράνη, αναδιαμόρφωσαν τη Μέση Ανατολή προς όφελος της Αμερικής.
Μιλώντας μάλιστα την ημέρα των 80ών γενεθλίων του – ενώ στο βάθος ακούγονταν οι φωνές της οικογένειάς του που συγκεντρωνόταν για το γιορτινό δείπνο – έπλεξε το εγκώμιο δύο αυταρχικών ηγετών, του κινέζου προέδρου Σι Τζινπίνγκ και του ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν, επειδή βοήθησαν στην επίτευξη της συμφωνίας ή, τουλάχιστον, επειδή δεν παρενέβησαν στον αποκλεισμό των Στενών.
«Φέρθηκε σαν απόλυτος τζέντλεμαν», δήλωσε ο Τραμπ για τον Σι, τον οποίο επισκέφθηκε στην Κίνα τον περασμένο μήνα. «Δεν έστειλε κανένα τάνκερ, συνοδευόμενο από 20 αντιτορπιλικά εκατέρωθεν, για να σπάσει τον αποκλεισμό», μια κίνηση που θα μπορούσε να οδηγήσει σε πολεμική σύρραξη το αμερικανικό και το κινεζικό ναυτικό.
Αντίθετα, εμφανίστηκε ιδιαίτερα επικριτικός προς τον Νετανιάχου, κατηγορώντας τον για επιθέσεις που παραλίγο να τινάξουν την τελική συμφωνία στον αέρα.
«Είναι πολύ δύσκολος άνθρωπος», είπε για τον ισραηλινό πρωθυπουργό, «και για να είμαι ειλικρινής μαζί σας, θα έπρεπε να μας ευγνωμονεί για αυτό που κάναμε. Γιατί αν το Ιράν αποκτούσε πυρηνικό όπλο, το Ισραήλ δεν θα άντεχε ούτε δύο ώρες».
Ο αμερικανικός στρατός σε ρόλο μισθοφόρου;
Η αναφορά του Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν, αν χρειαστεί, να μετατραπούν σε μια «αστυνομική δύναμη επί πληρωμή» για τη Μέση Ανατολή αποτελεί μια εντυπωσιακή – αν και άκρως τραμπική – ανατροπή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής. Στην ουσία, ο πρόεδρος προτείνει τη μετατροπή της αμερικανικής προστασίας και της πυρηνικής ομπρέλας των ΗΠΑ σε μια μισθοφορική δύναμη με σκοπό το κέρδος. Μια τέτοια διευθέτηση έρχεται σε πλήρη ρήξη με τη μεταπολεμική αμερικανική παράδοση, κατά την οποία οι ΗΠΑ χρησιμοποιούσαν την ισχύ τους για τη διασφάλιση της παγκόσμιας ειρήνης και σταθερότητας.
Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Τραμπ προτείνει τέτοιου είδους συμφωνίες σε διάφορα μέρη του κόσμου. Όταν όμως πιέστηκε την Κυριακή να απαντήσει αν έχει εξασφαλίσει τη συγκατάθεση των χωρών του Κόλπου – συμπεριλαμβανομένων συμμάχων των ΗΠΑ όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα – απέφυγε να δώσει ξεκάθαρη απάντηση, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι συζητήσεις μόλις ξεκίνησαν. Συμπλήρωσε, μάλιστα, ότι αυτό θα συνέβαινε μόνο σε περίπτωση που το Ιράν παρέμενε εχθρική δύναμη.
Ο Τραμπ χαρακτήρισε τη σημερινή ηγεσία του Ιράν, συμπεριλαμβανομένου του νέου ανώτατου ηγέτη, Αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ, ως «πραγματιστές». Πρόκειται για μια ριζική αλλαγή ρητορικής σε σχέση με την πρώτη ημέρα του πολέμου, όταν ο ίδιος καλούσε τον ιρανικό λαό να ξεσηκωθεί και να ανατρέψει την κυβέρνησή του μόλις τελείωναν οι αμερικανικοί και ισραηλινοί βομβαρδισμοί. Παραδέχτηκε ότι είχε κάνει αυτή τη δήλωση, έσπευσε όμως να προσθέσει ότι οι Ιρανοί πολίτες δεν έχουν πρόσβαση σε όπλα και ότι «θα σφαγιάζονταν» αν το επιχειρούσαν.
Ωστόσο, επέμεινε ότι αν οι ηγέτες του Ιράν σκοτώσουν διαδηλωτές, αυτό θα μπλοκάρει την πλήρη άρση των κυρώσεων και την πρόσβασή τους σε παγωμένα κεφάλαια ύψους 25 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Παρ’ όλα αυτά, ο όρος αυτός δεν φαίνεται να υπάρχει πουθενά στο τρέχον κείμενο του Μνημονίου Συνεργασίας, και παραμένει άγνωστο πόσο κεντρικό ρόλο θα παίξει στον επόμενο γύρο των διαπραγματεύσεων.
Τι θα συμβεί με τα πυρηνικά του Ιράν, η σύγκριση με τη συμφωνία Ομπάμπα που εξοργίζει τον Τραμπ
Αν και το επίσημο κείμενο της συμφωνίας δεν έχει ακόμη δοθεί στη δημοσιότητα, ο Τραμπ φάνηκε να περιγράφει ιρανικές υποχωρήσεις που είτε δεν έχουν γίνει ακόμα είτε έχουν παραπεμφθεί στις επόμενες διαπραγματεύσεις.
Για παράδειγμα, το Μνημόνιο Συνεργασίας αναστέλλει την επιβολή «διοδίων» στα Στενά για μόλις 60 ημέρες και στη συνέχεια προβλέπει έναν περιφερειακό διάλογο για το μέλλον τους. Δεδομένου ότι το Ιράν δεν είχε ζητήσει ποτέ ξανά διόδια πριν από τον πόλεμο, ο πρόεδρος ουσιαστικά πανηγυρίζει για την επιστροφή στο προπολεμικό καθεστώς.
Ο Τραμπ συνέκρινε επανειλημμένα το νέο Μνημόνιο Συνεργασίας με τη συμφωνία του 2015 που είχε επιτύχει ο Μπαράκ Ομπάμα, επιμένοντας ότι η δική του συμφωνία εγγυάται ότι το Ιράν «δεν μπορεί να αναπτύξει ή να αγοράσει πυρηνικό όπλο». Βέβαια, το Ιράν είχε δεσμευτεί σε αυτό ήδη από το 1970, όταν επικύρωσε τη Συνθήκη για τη Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων, και επανέλαβε τη δέσμευση αυτή στην πρώτη κιόλας σελίδα της συμφωνίας επί Ομπάμα.
Κατά τους τελευταίους τρεις μήνες των διαπραγματεύσεων – τις οποίες διηύθυναν ο ειδικός απεσταλμένος του προέδρου Στιβ Γουίτκοφ και ο γαμπρός του Τζάρεντ Κούσνερ – οι Ιρανοί επέμεναν ότι δεν θα εκχωρήσουν ποτέ το δικαίωμά τους στον εμπλουτισμό ουρανίου που τους παρέχει η διεθνής συνθήκη. Ο Τραμπ δήλωσε ότι οι δύο πλευρές βρίσκονται ακόμα σε διαπραγματεύσεις για το αν το Ιράν θα αναστείλει τον εμπλουτισμό για 20 χρόνια. Άφησε μάλιστα να εννοηθεί ότι ίσως συμβιβαστεί με μια αναστολή 15 ετών, αλλά τόνισε ότι δεν επιθυμεί να κάνει διαπραγμάτευση μέσω του Τύπου.
Επέμεινε, επίσης, ότι ο εμπλουτισμός ουρανίου από το Ιράν θα περιοριστεί για πάντα σε χαμηλά επίπεδα, τα οποία «δεν θα μπορούσαν ποτέ να χρησιμοποιηθούν για στρατιωτικούς σκοπούς».
«Δεν θα μπορούν ποτέ να ξεπεράσουν μια συγκεκριμένη ποσότητα», είπε. Όταν όμως ρωτήθηκε αν αυτό το όριο ταυτίζεται με εκείνο της συμφωνίας Ομπάμα – η οποία περιόριζε τον εμπλουτισμό στο 3,67%, επίπεδο κατάλληλο για ενεργειακούς αντιδραστήρες αλλά όχι για όπλα – περιορίστηκε να δηλώσει ότι η νέα συμφωνία θα διασφαλίζει πως «θα εμπλουτίζουν μόνο για μη στρατιωτικούς σκοπούς. Για πάντα».
Και στους δύο αυτούς τομείς, ο Τραμπ φάνηκε να προεξοφλεί ιρανικές υποχωρήσεις σε ζητήματα που θα τεθούν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων στην Ελβετία – όπως ακριβώς συνέβαινε και τον Φεβρουάριο, όταν οι Γουίτκοφ και Κούσνερ διαπραγματεύονταν σχεδόν μέχρι τη στιγμή που ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί στις 28 Φεβρουαρίου.
Ωστόσο, ο Τραμπ γνωρίζει καλά ότι οι λεπτομέρειες της συμφωνίας του θα συγκριθούν με εκείνες της κυβέρνησης Ομπάμα, η οποία πέτυχε συμφωνία χωρίς να εξαπολύσει έναν πόλεμο που κόστισε τη ζωή σε εκατοντάδες ή χιλιάδες Ιρανούς (και σε περισσότερους από δώδεκα Αμερικανούς). Είναι προφανές ότι πρόκειται για ένα ζήτημα που τον ενοχλεί ιδιαίτερα: Λίγο πριν τηλεφωνήσει στους Times, ο Τραμπ επιτέθηκε μέσω ανάρτησης στον Δημοκρατικό γερουσιαστή Τζακ Ριντ, ο οποίος είχε υποστηρίξει ότι ο Ομπάμα είχε εξασφαλίσει περισσότερα ανταλλάγματα από όσα ο ίδιος.
«Εμείς διαπραγματευτήκαμε από θέση ισχύος», δήλωσε ο Τραμπ. «Εκείνος (ο Ομπάμα) ουσιαστικά τους εξαγόραζε».
Ο Τραμπ επέμεινε, όπως και οι συνεργάτες του, ότι το Ιράν δεν θα λάβει καμία ελάφρυνση κυρώσεων ούτε θα αποδεσμευτούν τα παγωμένα περιουσιακά του στοιχεία μέχρι να υλοποιήσει στο ακέραιο τις δεσμεύσεις του.
Παράλληλα, δήλωσε ότι δεν βιάζεται να απομακρύνει το ουράνιο (που βρίσκεται κοντά σε επίπεδο κατασκευής όπλου) από τις υπόγειες εγκαταστάσεις του Ιράν, όπου το μεγαλύτερο μέρος του έχει θαφτεί μετά τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς με βόμβες bunker-busters στη Νατάνζ, το Φορντό και το Ισφαχάν πριν από έναν χρόνο.
Ανέφερε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα συνεργαστούν σταδιακά με το Ιράν για την «υποβάθμιση» του εμπλουτισμένου πυρηνικού υλικού, ώστε να καταστεί κατάλληλο μόνο για αντιδραστήρες. Ωστόσο, δεν έδωσε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και εμφανίστηκε μάλλον ασαφής ως προς τη διαδικασία.
Ο Τραμπ επέμεινε ότι οι πυραυλικές επιθέσεις και οι βομβαρδισμοί ήταν αυτά που έκαναν τη διαφορά. «Δεν ήθελαν και τρίτο χτύπημα», είπε. «Τους νοιάζει η ζωή τους».
«Η ουσία είναι ότι τα χτυπήματα που καταφέραμε είχαν τεράστιο αντίκτυπο στην επίτευξη αυτής της συμφωνίας. Τεράστιο αντίκτυπο».
Σημειώνεται ότι το Ιράν τηρούσε τα όρια εμπλουτισμού κατά τη θητεία του Ομπάμα, αλλά και κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ. Όταν όμως ο Τραμπ αποχώρησε από τη συμφωνία, η ηγεσία της Τεχεράνης έδωσε εντολή για εμπλουτισμό σε πολύ υψηλότερα επίπεδα – φτάνοντας το ουράνιο στο 60%, μια ανάσα από το επίπεδο που απαιτείται για την κατασκευή βόμβας. Αυτή η ποσότητα θα μπορούσε να μετατραπεί γρήγορα σε καύσιμο για 10 έως 12 πυρηνικά όπλα.
Στη συνέντευξή του, ο Τραμπ επέμεινε ότι οι ΗΠΑ θα συνεργαστούν τελικά με το Ιράν για την ανασκαφή, την υποβάθμιση και την απομάκρυνση και των 12 τόνων εμπλουτισμένου πυρηνικού καυσίμου που διαθέτει η χώρα. Στη συμφωνία του Ομπάμα, το 97% του αποθέματος της χώρας είχε μεταφερθεί στη Ρωσία.
Ο Τραμπ άφησε επίσης να εννοηθεί ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έχουν «ισχυρές εξουσίες αστυνόμευσης» για να διασφαλίζουν ότι το Ιράν δεν διεξάγει κρυφές πυρηνικές εργασίες κατά παράβαση των δεσμεύσεών του. Ισχυρίστηκε ότι η προηγούμενη συμφωνία επέτρεπε στα αιτήματα επιθεώρησης να σέρνονται για μήνες, ενώ η δική του συμφωνία θα εξασφαλίζει σχεδόν άμεση πρόσβαση. Το Ιράν, πάντως, δεν έχει κάνει καμία δημόσια αναφορά σε τέτοιου είδους όρους.
Κατά τη διάρκεια της συζήτησης, ο πρόεδρος έδειχνε να έχει πανηγυρική διάθεση, μιλώντας για τους αγώνες του UFC (Ultimate Fighting Championship) που ήταν προγραμματισμένοι να διεξαχθούν το βράδυ της Κυριακής στο νότιο προαύλιο του Λευκού Οίκου, καθώς και για την πιθανότητα να διακοπούν λόγω βροχής. «Αυτά συμβαίνουν σε περιόδους πολέμου», σχολίασε χαρακτηριστικά.
Ο Τραμπ παραχώρησε τη συνέντευξη λίγες μόλις ώρες πριν αναχωρήσει για τη Σύνοδο της G7 στη Γαλλία, και η ανακοίνωση αυτή αναμένεται να αλλάξει πλήρως το κλίμα της συνάντησης. Αν και οι Αμερικανοί σύμμαχοι είχαν αντιταχθεί σχεδόν ομόφωνα στην αμερικανική και ισραηλινή επίθεση – με τη Βρετανία μάλιστα να προκαλεί αρχικά την οργή του Τραμπ επειδή δεν επέτρεψε σε βομβαρδιστικά να απογειωθούν από τις βάσεις της για τα πρώτα κύματα επιθέσεων – οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας και της Βρετανίας χαιρέτισαν τη νέα συμφωνία με κοινή τους δήλωση.
«Πρόκειται για μια ευκαιρία να αποκατασταθεί η περιφερειακή σταθερότητα και να σταθεροποιηθεί η παγκόσμια οικονομία», ανέφεραν. «Είναι πλέον ζωτικής σημασίας να ολοκληρωθούν οι λεπτομερείς διαπραγματεύσεις και η συμφωνία αυτή να εφαρμοστεί γρήγορα και συνολικά. Είμαστε έτοιμοι να στηρίξουμε αυτή την προσπάθεια».
Στη συνομιλία του, ο Τραμπ εμφανίστηκε απαξιωτικός για τις αρχικές αντιδράσεις των Ευρωπαίων συμμάχων, δήλωσε ωστόσο ότι θα ήταν ευπρόσδεκτοι να συμμετάσχουν τώρα, αφήνοντας παράλληλα να εννοηθεί, με μια δόση ειρωνείας, ότι μάλλον θυμήθηκαν να βοηθήσουν λίγο αργά.
